|
|
Introduction
Authored by the revered sage Gautama (also known as Akṣapāda Gautama), the Nyāya-sūtra stands as the cornerstone of the Nyāya philosophical school, meticulously detailing the foundations of classical Indian logic, debate, and epistemology.
The treatise comprehensively explores vital concepts like pramāṇa (valid means of knowledge) and prameya (objects of cognition), alongside intricate mechanisms of inference and syllogistic reasoning. Through this, it constructs a robust scaffolding for rational discourse and intellectual scrutiny.
Its profound legacy deeply shaped the trajectory of Indian philosophical thought, laying the groundwork for advanced traditions like Navya-Nyāya. Today, it endures as an essential pillar for understanding classical Indian epistemological frameworks.
Credits: Divya Prakash Pathak; Prof. Subhash Chandra; Dr. Avadhesh Pratap Singh
Source: Standard editions and translated works of the Nyāya-sūtra.
The treatise comprehensively explores vital concepts like pramāṇa (valid means of knowledge) and prameya (objects of cognition), alongside intricate mechanisms of inference and syllogistic reasoning. Through this, it constructs a robust scaffolding for rational discourse and intellectual scrutiny.
Its profound legacy deeply shaped the trajectory of Indian philosophical thought, laying the groundwork for advanced traditions like Navya-Nyāya. Today, it endures as an essential pillar for understanding classical Indian epistemological frameworks.
Credits: Divya Prakash Pathak; Prof. Subhash Chandra; Dr. Avadhesh Pratap Singh
Source: Standard editions and translated works of the Nyāya-sūtra.
Acknowledgements
Designed and Developed by
Deepjyoti Deb, Divya Prakash Pathak & Prof. Subhash Chandra
Department of Sanskrit, University of Delhi
अध्याय-संख्या．
प्रकरण-संख्या．
श्लोक-संख्या．
⬥ प्रथमः अध्यायः | अनुबन्धचतुष्टयप्रकरणम् | पदार्थोद्देशसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.1: प्रमाण प्रमेयसंशय प्रयोजन दृष्टान्त सिद्धान्ता वयव तर्क निर्णय वाद जल्पवितण्डाहेत्वाभासच्छल जाति निग्रहस्थानानाम्तत्त्वज्ञानात् निःश्रेयसाधिगमः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | अनुबन्धचतुष्टयप्रकरणम् | पदार्थोद्देशसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.2: दुःखजन्मप्रवृत्तिदोषमिथ्याज्ञानानाम् उत्तरोत्तरापाये तदनन्तरा पायात् अपवर्गः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमाणप्रकरणम् | प्रमाण-उद्देश-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.3: प्रत्यक्षातुमानोपमानशब्दाः प्रमाणानि
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमाणप्रकरणम् | प्रत्यक्षलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.4: इन्द्रियार्थसन्निकर्पोत्पत्रम् ज्ञानम् अव्यपदेश्यम् अव्यभिचारि व्यवसायात्मकम् प्रत्यक्षम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमाणप्रकरणम् | अनुमानलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.5: अथ तत्पूर्वक त्रिविधम् अनुमानं पूर्ववत शेषवत सामान्यतोदृष्टं च
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमाणप्रकरणम् | उपमानलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.6: प्रसिद्धसाधात् साध्यसाधनम् उपमानम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमाणप्रकरणम् | शब्दलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.7: आप्तोपदेशः शब्दः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमाणप्रकरणम् | शब्दभेदः ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.8: सः द्विविधः दृष्टादृष्टार्थत्वात्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | प्रमेय-उद्देश-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.9: आत्मशरीरेन्द्रियार्थबुद्धिमनःप्रवृत्तिदोषप्रेत्यमावफलदुःखापवर्गाः तु प्रमेयम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | आत्मलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.10: इच्छाद्वेषप्रयत्तसुखदुःखज्ञानानि आत्मनः लिङगम् इति
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | शरीरलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.11: चेष्टेन्द्रियार्थाश्रयः शरीरम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | इन्द्रियलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.12: प्राणरसनचक्षुस्त्वक्त्रोत्राणि इन्द्रियाणि भूतेभ्यः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | भूतलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.13: पृथिवी आपः तेजः वायुः आकाशम् इति भूतानि
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | अर्थविषयलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.14: गन्धरसरूपस्पर्शशब्दाः पृथिव्यादिगुणाः तदर्थाः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | बुद्धिलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.15: बुद्धिः उपलब्धिः ज्ञानम् इति अनर्थान्तरम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | मनोलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.16: युगपत् ज्ञानानुत्पत्तिः मनसः लिङाम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | प्रवृत्तिलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.17: प्रवृत्तिः वाम्बुदिशरीरारम्भः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | दोषलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.18: प्रवर्त्ततालक्षणाः दोषाः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | प्रेत्यभावलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.19: पुनरुत्पत्तिः प्रेत्यभावः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | फललक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.20: प्रवृत्तिदोषजनितः अर्थः फलम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | दुःखलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.21: बाधऩालक्षणम् दुःखम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | प्रमेयप्रकरणम् | अपवर्गलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.22: तदत्यन्तविमोक्षः अपवर्गः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायपूर्वाङ्गलक्षणप्रकरणम् | संशयलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.23: समानानेकथर्मोपपत्तेः विप्रतिपत्तेः उपलब्यनुपलब्यव्यवस्थातः च विशेषापेक्षः विमर्शः संशयः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायपूर्वाङ्गलक्षणप्रकरणम् | प्रयोजनलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.24: यम् अर्थम् अधिकृत्य प्रवर्तते तत् प्रयोजनम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायपूर्वाङ्गलक्षणप्रकरणम् | दृष्टान्तलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.25: लौकिकपरीक्षकाणां यस्मिन् अर्थे बुद्धिसाम्यम् सः दृष्टान्तः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायाश्रयसिद्धान्तलक्षणप्रकरणम् | अभ्युपगमसिद्धान्तलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.26: तन्त्राधिकरणाभ्युपगमसंस्थितिः सिद्धान्तः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायाश्रयसिद्धान्तलक्षणप्रकरणम् | तन्त्रभेद-उद्देशसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.27: सः चतुर्विधः सर्वतन्त्रप्रतितन्त्राधिकरणाभ्युपगमसंस्थित्यर्थान्तरभावात्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायाश्रयसिद्धान्तलक्षणप्रकरणम् | सर्वतन्त्रसिद्धान्त-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.28: सर्वतन्त्राविरुदः तन्त्रे अधिकृतः अर्थः सर्वतन्त्र सिद्धान्तः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायाश्रयसिद्धान्तलक्षणप्रकरणम् | प्रतितन्त्रसिदान्त-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.29: समानतन्त्रसिदः परतन्त्रासिद्धः प्रतितन्त्रसिद्धान्तः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायाश्रयसिद्धान्तलक्षणप्रकरणम् | अधिकरणसिद्धान्त-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.30: यत्सिद्धौ अन्यप्रकरणसिद्धिः सः अधिकरणसिद्धान्तः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायाश्रयसिद्धान्तलक्षणप्रकरणम् | अभ्युपगमसिद्धान्त-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.31: अपरीक्षिताभ्युपगमात् तद्विशेषपरीक्षणम् अभ्युपगमसिद्धान्तः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायप्रकरणम् | अवयव-उद्देशसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.32: प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनानि अवयवाः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायप्रकरणम् | प्रतिज्ञा-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.33: साध्यनिर्देशः प्रतिज्ञा
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायप्रकरणम् | हेतु-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.34: उदाहरणसाधात् साध्यसाधनं हेतुः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायप्रकरणम् | हेतु-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.35: तथा वैधर्म्यात्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायप्रकरणम् | उदाहरण-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.36: साध्यसाधात् तदर्मभावी दृष्टान्तः उदाहरणम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायप्रकरणम् | उदाहरण-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.37: तद्विपर्ययात् वा विपरीतम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायप्रकरणम् | उपनय-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.38: उदाहरणापेक्षा तथा इति उपसंहार न तथा इति वा साध्यस्य उपनयः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायप्रकरणम् | निगमन-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.39: हेत्वपदेशात् प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनम् निगमनम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायोत्तराङ्गप्रकरणम् | तर्क-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.40: अविज्ञाततत्वे अर्थे कारणोपपत्तितः तत्त्वज्ञानार्थम् उहः तर्कः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | न्यायोत्तराङ्गप्रकरणम् | निर्णय-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.1.41: विमृश्य पक्षप्रतिपक्षाभ्याम् अर्थावधारणम् निर्णयः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | कथालक्षणप्रकरणम् | वाद-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.1: प्रमाणतर्कसाधनोपालम्भः सिद्धान्ताविरुदः पञ्चावयवोपपन्नः पक्षप्रतिपक्षपरिग्रहः वादः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | कथालक्षणप्रकरणम् | जल्प-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.2: यथोक्तोपपन्नः छलजातिनिग्रहस्थानसाधनोपालम्भः जल्पः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | कथालक्षणप्रकरणम् | वितण्डा-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.3: सः प्रतिपक्षस्थापनाहीतः वितण्डा
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | हेत्वाभासप्रकरणम् | हेत्वाभास-उद्देश-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.4: सव्यभिचार-विरुद-प्रकरणसम-साध्यसम-कालातीताः हेत्वाभासाः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | हेत्वाभासप्रकरणम् | सव्यभिचार-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.5: अनैकान्तिकः सव्यभिचारः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | हेत्वाभासप्रकरणम् | विरुद्ध-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.6: सिद्धान्तम् अभ्युपेत्य तद्विरोधी विरुद्धः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | हेत्वाभासप्रकरणम् | प्रकरणसम-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.7: यस्मात् प्रकरणचिन्ता सः निर्णयार्थमपदिष्टः प्रकरणसमः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | हेत्वाभासप्रकरणम् | साध्यसम-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.8: साध्याविशिष्टः साध्यत्वात् साध्यसमः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | हेत्वाभासप्रकरणम् | कालातीत-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.9: कालात्ययापदिष्टः कालातीतः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | छलप्रकरणम् | छल-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.10: वचनविघातः अर्थविकल्पोपपत्त्या छलम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | छलप्रकरणम् | छल--उद्देश-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.11: तत् त्रिविधम् - वाक्छलम् सामान्यच्छलम् उपचारच्छलम् च इति
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | छलप्रकरणम् | वाक्छल-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.12: अविशेषाभिहिते अर्थे वक्तुः अभिप्रायात् अर्थान्तरकल्पना वाक्छलम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | छलप्रकरणम् | सामान्यच्छल-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.13: सम्भवतः अर्थस्य अतिसामान्ययोगात् असम्भूतार्थकल्पना सामान्यच्छलम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | छलप्रकरणम् | उपचारच्छल-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.14: धर्मविकल्पनिर्देशे अर्थसद्भावप्रतिषेधः उपचारच्छलम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | छलप्रकरणम् | उपचारच्छल-पूर्वपक्ष-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.15: वाक्छलम् एव उपचारच्छलम् तत् अविशेषात्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | छलप्रकरणम् | उपचारच्छल-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.16: न तत् अर्थान्तरभावात्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | छलप्रकरणम् | उपचारच्छल-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.17: अविशेषे वा किञ्चित्साधर्म्यात् एकच्छलप्रसङ्गः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | लिङ्गगदोषसामान्यप्रकरणम् | जाति-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.18: साधर्म्यवैधाभ्याम् प्रत्यवस्थानं जातिः
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | लिङ्गगदोषसामान्यप्रकरणम् | निग्रहस्थान-लक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.19: विप्रतिपत्तिः अप्रतिपत्तिः च निग्रहस्थानम्
Hindi Translation
⬥ प्रथमः अध्यायः | लिङ्गगदोषसामान्यप्रकरणम् | निग्रहस्थानबहुत्व-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
1.2.20: तद्विकल्पात् जातिनिग्रहस्थानबहुत्वम्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | संशयपरीक्षाप्रकरणम् | संशय- ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.1: समानानेकधर्माध्यवसायात् अन्यतरधर्माध्यवसायात् वा न संशयः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | संशयपरीक्षाप्रकरणम् | संशय- ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.2: विप्रत्तिपत्त्यव्यवस्थाध्यवसायात् च
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | संशयपरीक्षाप्रकरणम् | संशय- ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.3: विप्रत्तिपत्तौ च संप्रत्तिपत्तेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | संशयपरीक्षाप्रकरणम् | संशय- ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.4: अव्यवस्था आत्मनि व्यवस्थितत्वात् च अव्यवस्थायाः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | संशयपरीक्षाप्रकरणम् | संशय- ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.5: तथा अत्यन्तसंशयः तद्धर्मसातत्योपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | संशयपरीक्षाप्रकरणम् | संशय- ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.6: यथोक्ताध्यवसायात् एव तद्विशेषापेक्षात् संशये न असंशयः न अत्यन्तसंशयः वा
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | संशयपरीक्षाप्रकरणम् | संशय- ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.7: यत्र संशयः तत्र एवम् उत्तरोत्तरप्रसङ्गः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.8: प्रत्यक्षादीनाम् अप्रामाण्यं त्रैकाल्यासिद्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.9: पूर्व हि प्रमाणसिद्धौ न इन्द्रियार्थसन्निकर्षात् प्रत्यक्षोत्पत्तिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.10: पश्चात्सिद्धौ प्रमाणेभ्यः प्रमेयसिद्धिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.11: युगपत्सिद्धौ प्रत्यर्थनियतत्वात् क्रमवृत्तित्वाभावः बुद्धीनाम्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.12: त्रैकाल्यासिद्धेः प्रतिषेधानुपपत्तिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.13: सर्वप्रमाणप्रतिषेधात् च प्रतिषेधानुपपत्तिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.14: तत्प्रामाण्ये वा न सर्वप्रमाणविप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.15: त्रैकाल्याप्रतिषेधः च शब्दात् आतोद्यसिद्धिवत् तत्सिद्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.16: प्रमेया च तुलाप्रामाण्यवत्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.17: प्रमाणतः सिद्धेः प्रमाणानाम् प्रमाणान्तरसिद्धिप्रसङ्गः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्षसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.18: तद्विनिवृत्तेः वा प्रमाणसिद्धिवत् प्रमेयसिद्धि
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्तलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.19: न प्रदीपप्रकाशसिदिवत तत्सिदे
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्तलक्षणम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.20: क्वचित निवृत्तिदर्शनात् अनिवृत्तिदर्शनात् च क्वचित् अनेकान्तः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम् | प्रत्यक्षलक्षणपरीक्षा ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.21: प्रत्यक्षलक्षणानुपपत्तिः असमग्रवचनात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम् | दो ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.22: न आत्ममनसोः सन्निकर्षाभावे प्रत्यक्षोत्पत्तिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम् | दो ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.23: द्विाग्देशकालाकाशेषु अपि एवं प्रसङ्गः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम् | प्रत्यक्षलक्षण-सिदान्त-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.24: ज्ञानलिङ्गत्वात् आत्मनः न अनवरोधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम् | प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.25: तदयोगपद्यलिङ्गत्वात् च न मनसः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम् | प्रत्यक्षलक्षण-सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.26: प्रत्यक्षनिमित्तत्वात् च इन्द्रियार्थयोः सन्निकर्षस्य स्वशब्देन वचनम्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम् | प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.27: सुप्तव्यासक्तमनसां च इन्द्रियार्थयोः सन्निकर्षनिमित्तत्वात
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम् | प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.28: तैः च अपदेशः ज्ञानविशेषाणाम्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम् | प्रत्यक्षलक्षण-सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.29: व्याहतत्वात् अहेतुः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रत्यक्षपरीक्षाप्रकरणाम् | प्रत्यक्षलक्षण-सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.30: न अर्थविशेषप्राबल्यात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | विषयपरीक्षा-प्रकरणाम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.31: प्रत्यक्षम् अनुमानम् एकटेशग्रहणात उपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | विषयपरीक्षा-प्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.32: न प्रत्यक्षेण यावत् तावत् अपि उपलम्भात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | विषयपरीक्षा-प्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र प्रसङ्गोपात्ता अवयविपरीक्षा| ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.33: ःन चैकदेशोपलब्धिरवयविसदभावात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | विषयपरीक्षा-प्रकरणाम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.34: साध्यत्वात् अवयविनि सन्देहः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | विषयपरीक्षा-प्रकरणाम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.35: सर्वाग्रहणम् अवयव्यसिद्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | विषयपरीक्षा-प्रकरणाम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.36: धारणाकर्षणोपपत्तेः च
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | विषयपरीक्षा-प्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.37: सेनावनवत् ग्रहणम् इति चेत् न अतीन्द्रियत्वात् अणूनाम्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अनुमानपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.38: रोधोपघातसादृश्येभ्यः व्यभिचारात् अनुमानम् अप्रमाणम्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अनुमानपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र वर्तमानकालपरीक्षा ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.39: न एकटेशत्राससादृश्येभ्यः अर्थान्तरभावात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अनुमानपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.40: वर्तमानाभावः पततः पतितपतितव्यकालोपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अनुमानपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.41: तयोः अपि अभावः वर्तमानाभावे तदपेक्षत्वात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अनुमानपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.42: न अतीतानागतयोः इतरेतरापेक्षा सिद्धिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अनुमानपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.43: वर्तमानाभावे सर्वाग्रहणं प्रत्यक्षानुपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अनुमानपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.44: कृतताकर्तव्यतोपपत्तेः तु उभयथा ग्रहणम्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | उपमानपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.45: अत्यन्तप्रायैकदेशसाधर्म्यात् उपमानासिद्धिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | उपमानपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.46: प्रसिद्धसाधर्म्यात् उपमानसिद्धेः यथोक्तदोषानुपपत्तिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | उपमानपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.47: प्रत्यक्षेण अप्रत्यक्षसिद्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | उपमानपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.48: न अप्रत्यक्षे गवये प्रमाणार्थम् उपमानस्य पश्यामः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | उपमानपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.49: तथा इति उपसंहारात् उपमानसिद्धे न अविशेषः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.50: शब्दः अनुमानम् अर्थस्य अनुपलब्धेः अनुमेयत्वात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.51: उपलब्धेः अद्विप्रवृत्तित्वात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.52: सम्बन्धात् च
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.53: आप्तोपदेशसामर्थ्यात शब्दात अर्थसम्प्रत्ययः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.54: पूरणप्रदाहपाटनानुपलब्धेः च सम्बन्धाभावः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.55: शब्दार्थव्यवस्थानात् अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.56: न सामयिकत्वात् शब्दार्थसम्प्रत्ययस्य
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.57: जातिविशेषे च अनियमात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.58: तदप्रामाण्यम् अतृतव्याघातपुनरुक्तदोषेभ्यः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.59: न कर्मकर्तृसाधनवैगुण्यात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.60: अभ्युपेत्य कालभेदे दोषवचनात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.61: अनुवादोपपत्तेः च
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.62: वाक्यविभागस्य च अर्थग्रहणात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.63: विध्यर्थवादानुवादवचनविनियोगात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.64: विधिः विधायकः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र अर्थवाद-भेदः ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.65: स्तुतिः निन्दा परकृतिः पुराकल्पः इति अर्थवादः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | अर्थवाद- ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.66: विधिविहितस्य अनुवचनम् अनुवादः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.67: न अनुवादपुनरुक्तयोः विशेषः शब्दाभ्यासोपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.68: शीघ्रतरामनोपदेशवत् अभ्यासात् न अविशेषः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दविशेषपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.1.69: मन्त्रायुर्वेदप्रामाण्यवत् च तत्प्रामाण्यम आप्तप्रामाण्यात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणचतुष्ट्वपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.1: न चतुष्टवम् ऐतिह्यार्थापत्तिसम्भवाभावप्रामाण्यात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणचतुष्ट्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.2: शब्दे ऐतिह्यानर्थान्तरभावात् अनुमाने अर्थापत्तिसम्मवाभावानर्थान्तर भावात् च अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणचतुष्ट्वपरीक्षाप्रकरणम् | अर्थापत्तिप्रामाण्यपरीक्षा ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.3: अर्थापत्तिः अप्रमाणम् अनेकान्तिकत्वात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणचतुष्ट्वपरीक्षाप्रकरणम् | नानैकान्तिकत्वमर्थापत्तेः ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.4: अनर्थापत्तौ अर्थापत्त्यभिमानात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणचतुष्ट्वपरीक्षाप्रकरणम् | नानैकान्तिकत्वमर्थापत्तेः ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.5: प्रतिषेधाप्रामाण्यं च अनेकान्तिकत्वात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | प्रमाणचतुष्ट्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.6: तत्प्रामाण्ये वा न अर्थापत्त्यप्रामाण्यम्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अभावप्रामाण्यसिद्धिः - अवान्तरप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.7: न अभावप्रामाण्यं प्रमेयासिद्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अभावप्रामाण्यसिद्धिः - अवान्तरप्रकरणम् | उदाहरण सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.8: लक्षितेष्वलक्षणलक्षितत्वात् अलक्षितानां तत्पमेयसिद्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अभावप्रामाण्यसिद्धिः - अवान्तरप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.9: असति अर्थे न अभावः इति चेत् न अन्यलक्षणोपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अभावप्रामाण्यसिद्धिः - अवान्तरप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.10: तत्सिद्देः अलक्षितेषु अहेतुः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अभावप्रामाण्यसिद्धिः - अवान्तरप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.11: न लक्षणावस्थितापेक्षसिद्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | अभावप्रामाण्यसिद्धिः - अवान्तरप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.12: प्राक उत्पत्तेः अभावोपपत्तेः च
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | शब्दानित्यत्व-प्रतिपादन-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.13: आदिमत्वात् ऐन्द्रियकत्वात् कृतकवत् उपचारात् च
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.14: न घटाभावसामान्यनित्यत्वात् नित्येषु अपि अनित्यवत् उपचारात् च
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | शब्दानित्यत्व-प्रतिपादन-सूत्र सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.15: तत्त्वभाक्तयोः नानात्वविभागात् अव्यभिचारः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | शब्दानित्यत्व-प्रतिपादन-सूत्र सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.16: सन्तानातुमानविशेषणात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | शब्दानित्यत्व-प्रतिपादन-सूत्र सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.17: कारणद्रव्यस्य प्रदेशशब्देनाभिधानात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | शब्दानित्यत्व-प्रतिपादन-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.18: प्राक उच्चारणात् अनुपलद्ध्येः आवरणाद्यनुपलब्धेः च
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | शब्दानित्यत्व-प्रतिपादन-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.19: तदनुपलब्धेः अनुपलम्भात् आवरणोपपत्तिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.20: अनुपलम्मात् अनुपलब्धिसभावात् न आवरणानुपपत्तिः अनुपलम्मात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.21: अनुपलम्मात्मकत्वात् अनुपलब्धेः अहेतुः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.22: अस्पर्शत्वात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.23: त कर्मानित्यत्वात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.24: न अणुनित्यत्वात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.25: सम्प्रदानात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.26: तदन्तरालानुपलब्धः अहेतुः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.27: अध्यापनात् अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.28: उभयोः पक्षयोः अन्यतरस्य अध्यापनात् अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.29: अभ्यासात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.30: न अन्यत्वे अपि अभ्यासस्य उपचारात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.31: अन्यत् अन्यस्मात् अनन्यत्वात् अनन्यत् इति अन्यताऽभावः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.32: तदभावे न अस्ति अनन्यता तयोः इतरेतरापेक्षसिद्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.33: विनाशकारणानुपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.34: अप्रवणकारणानुपलब्धेः सततश्ववणप्रसङ्गः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.35: उपलभ्यमाने च अनुपलब्धेः असत्त्वात् अनपदेशः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.36: पाणिनिमित्तप्रश्लेषात् शब्दाभावे न अनुपलब्धिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.37: विनाशकारणानुपलब्धः च अवस्थाने तन्नित्यत्वप्रसङ्गः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.38: अस्पर्शत्वात् अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दानित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.39: विभक्त्यन्तरोपपत्तेः च समासे
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.40: विकारादेशोपदेशात् संशयः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.41: प्रकृतिविवृद्धौ विकारविवृद्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.42: न्यूनसमाधिकोपलब्धेः विकाराणाम् अहेतुः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | उदाहरणसूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.43: द्विविधस्य अपि हेतोः अभावात् असाधनं दृष्टान्तः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.44: न अतुल्यप्रकृतीनाम् विकारविकल्पात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.45: द्रव्यविकारवैषम्यवत् वर्णविकारविकलः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.46: त विकारधर्मानुपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.47: विकारप्राप्तानाम् अपुनरापत्तेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.48: सुवर्णादीनां पुनरापत्तेः अहेतुः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.49: न तद्विकाराणां सुवर्णभावाव्यतिरेकात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.50: वर्णत्वाव्यतिरेकात् वर्णविकाराणाम् अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.51: सामान्यवतो धर्मयोगो न सामान्यस्य
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.52: नित्यत्वे अविकारात् अनित्यत्वे च अनवस्थानात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.53: नित्यानाम् अतीन्द्रियत्वात् तद्धर्मविकल्पात् च वर्णविकाराणाम् अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.54: अनवस्थायित्वे च वर्णोपलब्धिवत् तद्विकारोपपत्तिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.55: विकारधर्मित्वे नित्यत्वाभावात् कालान्तरे विकारोपपत्तेः च अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.56: प्रकृत्यनियमात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.57: अनियम नियमात न अनियमः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.58: नियमानियमविरोधात अनियम नियमात् च अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दपरिणामपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.59: गुणान्तरापत्त्युपमर्द-हास-वृद्धि-श्लेषेभ्यः तु विकारोपपत्तेः वर्णविकाराः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दशक्तिपरीक्षाप्रकरणम् | पद-लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.60: ते विभक्त्यन्ताः पदम्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | शब्दशक्तिपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.61: व्यक्त्या कृतिजातिसन्निधौ उपचारात् संशयः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | व्यक्तिवाद-अवान्तरप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.62: याशब्द-समूह-त्याग-परिग्रह-सङ्ख्या -वृद्ध्यपचय-वर्ण-समासानुबन्धानाम् व्यक्ती उपचारात व्यक्तिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | व्यक्तिवाद-अवान्तरप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.63: न तत् अनवस्थानात्
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | व्यक्तिवाद-अवान्तरप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.64: सहचरण-स्थान-तादर्थ्य-वृत्त-मान-धारण-सामीप्य-योग-साधनाधिपत्येभ्यः ब्राह्मण-मञ्च-कट-राज-सक्तु-चन्तन-गङ्गा-शाटकानपुरुषेष्वतभावे अपि तदुपचारः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | आकृतिवाद-अवान्तरप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.65: आकृतिः तदपेक्षत्वात् सत्त्वव्यवस्थानसिद्धेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | जातिवाद-अवान्तरप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.66: व्यक्त्याकृतियुक्ने अपि अप्रसङ्गात् प्रोक्षणादिनां मृद्गवके जातिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | जातिवाद-अवान्तरप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.67: न आकृतिव्यक्त्यपेक्षत्वात् जात्यभिव्यक्तेः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | सिद्धान्तवाद-अवान्तरप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.68: व्यक्त्या कृतिजातयः तु पदार्थः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | सिद्धान्तवाद-अवान्तरप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.69: व्यक्तिः गुणविशेषाश्रयः मूर्तिः
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | सिद्धान्तवाद-अवान्तरप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.70: आकृतिः जातिलिङ्गाख्या
Hindi Translation
⬥ द्वितीयः अध्यायः | सिद्धान्तवाद-अवान्तरप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
2.2.71: समानप्रसवात्मिका जातिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियव्यतिरिक्तात्मपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.1: दर्शनस्पर्शनाभ्याम् एकार्थग्रहणात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियव्यतिरिक्तात्मपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.2: न विषयव्यवस्थानात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियव्यतिरिक्तात्मपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.3: तव्यवस्थानात् एव आत्मसभावात् अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | शरीरव्यतिरिक्तात्मपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.4: शरीरता पातकाभावात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | शरीरव्यतिरिक्तात्मपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.5: तदभावः सात्मकप्रदाहे अपि तन्नित्यत्वात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | शरीरव्यतिरिक्तात्मपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.6: न कार्याप्रय कर्तृवधात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | प्रासङ्गिके चक्षुरद्वतपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.7: सव्यदृष्टस्य इतरेण प्रत्यभिज्ञानात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | प्रासङ्गिके चक्षुरद्वतपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.8: न एकस्मिन् नासास्थिव्यवहिते द्वित्वाभिमानात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | प्रासङ्गिके चक्षुरद्वतपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.9: एकविनाशे द्वितीयाविनाशात् न एकत्वम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | प्रासङ्गिके चक्षुरद्वतपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.10: अवयवनाशे अपि अवयव्युपलब्धः अहेतुः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | प्रासङ्गिके चक्षुरद्वतपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.11: दृष्टान्तविरोधात अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | प्रासङ्गिके चक्षुरद्वतपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.12: इन्द्रियान्तरविकारात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | प्रासङ्गिके चक्षुरद्वतपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.13: न स्मृतेः स्मर्त्तव्यविषयत्वात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | प्रासङ्गिके चक्षुरद्वतपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.14: तदात्मगुणसदभावात् अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्ममनोभेटपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.15: न आत्मप्रतिपत्तिहेतूनां मनसि सम्भवात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्ममनोभेटपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.16: ज्ञातुः ज्ञानसाधनोपपत्तेः संज्ञाभेदमात्रम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्ममनोभेटपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.17: नियमः च निरनुमानः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.18: पूर्वाभ्यस्तस्मृत्यनुबन्धात् जातस्य हर्षभयशोकसमातिपत्तेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.19: पदमादिषु प्रबोधसम्मीलनविकारवत् तद्विकारः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.20: न उष्णशीतवर्षाकालनिमित्तत्वात् पञ्चात्मकविकाराणाम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.21: प्रेत्याहाराभ्यासकृतात् स्तन्याभिलाषात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.22: अयसः अयस्कान्ताभिगमनवत् तदुपसर्पणम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.23: न अन्यत्र प्रवृत्त्यभावात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.24: वीतरागजन्मादर्शनात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.25: सगुणद्रव्योत्पत्तिवत् तदुत्पत्तिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | आत्मनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.26: न सङ्कल्पनिमित्तत्वात् रागादीनाम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | शरीरपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.27: पार्थिवं गुणान्तरोपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | शरीरपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.28: पार्थिवाप्यतैजसं तद्गुणोपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | शरीरपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.29: निःश्वासोच्छवासोपलब्धेः चातुर्भौतिकम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | शरीरपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.30: गन्धक्लेदपाकव्यूहावकाशदातेभ्यः पाञ्चभौतिकम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | शरीरपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.31: श्रुतिप्रामाण्यात् च
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.32: कृष्णसारे सति उपलम्भात् व्यतिरिच्य च उपलम्मात् संशयः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | साङ्ख्यमतखण्डनम् ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.33: महतणुग्रहणात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.34: रश्म्यर्थसन्निकर्षविशेषात् तद्ग्रहणम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.35: तदनुपलब्धेः अहेतुः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.36: न अतुमीयमानस्य प्रत्यक्षतः अनुपलब्धिः अभावहेतुः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.37: द्रव्यगुणधर्मभेदात् च उपलब्धिनियमः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.38: अनेकद्रव्यसमवायात् रुपविशेषात् च रुपोपलब्धिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.39: कर्मकारितः च इन्द्रियाणां व्यूहः पुरुषार्थतन्त्रः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.40: मध्यन्तिनोल्काप्रकाशानुपलब्धिवत् तदनुपलब्धिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.41: न रात्रौ अपि अनुपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.42: बाह्यप्रकाशानुग्रहात् विषयोपलब्धेः अनभिव्यक्तितः अनुपलब्धिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.43: अभिव्यक्तौ च अभिभवात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.44: नक्तञ्चरनयनरश्मिदर्शनात् च
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.45: अप्राप्यग्रहणं काचाभ्रपटलस्फटिकान्तरितोपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.46: कुड्यान्तरितानुपलब्धेः अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.47: अप्रतीघातात् सन्निकर्षोपपत्तिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.48: आदित्यरश्मेः स्फटिकान्तरिते अपि दाहो अविघातात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.49: न इतरेतरधर्मप्रसङ्गात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.50: आदर्शाटकयोः प्रसादस्वाभाव्यात् रुपोपलब्धिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.51: दृष्टानुमितानां हि नियोगप्रतिषेधानुपपत्तिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.52: स्थानान्यत्वे नानात्वात् अवयविनानास्थानत्वात् च संशयः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.53: त्वक् अव्यतिरेकात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.54: न युगपत् अर्थानुपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.55: विप्रतिषेधात् च न त्वक् एका
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.56: इन्द्रियार्थपञ्चत्वात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.57: न तदर्थबहुत्वात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.58: गन्थत्वाद्यव्यतिरेकात् गन्धादीनामप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.59: विषयत्वाव्यतिरेकात् एकत्वम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.60: न बुद्धिलक्षणाधिष्टान-गत्याकृति-जातिपञ्चत्वेभ्यः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | इन्द्रियनानात्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.61: भूतगुणविशेषोपलब्धेः तादात्म्यम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.62: गन्ध-रस-ऊप-स्पर्श-शब्दानां स्पर्शपर्यन्ताः पृथिव्याः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.63: अप-तेजो-वायूनां पूर्व पूर्वम् अपोह्य आकाशस्य उत्तरः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.64: न सर्वगुणानुपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.65: एककश्येन उत्तरगुणासभावात् उत्तरोत्तराणां तदनुपलब्धिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.66: विष्ट हि अपरं परेण
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.67: न पार्थिवाप्ययोः प्रत्यक्षत्वात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.68: पूर्वपूर्वगुणोत्कर्षात् तत्तत् प्रधानम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.69: तदध्यवस्थानं तु भूयस्त्वात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.70: सगुणानाम् इन्द्रियभावात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.71: तेन एव तस्य अग्रहणात् च
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.72: न शब्दगुणोपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अर्थपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.1.73: तदुपलब्धिः इतरेतरद्रव्यगुणवैधर्म्यात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुढेरनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.1: कर्माकाशसाधात् संशयः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुढेरनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.2: विषयप्रत्यभिज्ञानात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुढेरनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.3: साध्यसमत्वात् अहेतुः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुढेरनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.4: न युगपत् अग्रहणात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुढेरनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.5: अप्रत्यभिज्ञाने च विनाशप्रसङ्गः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुढेरनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.6: क्रमवृत्तित्वात् अयुगपत् ग्रहणम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुढेरनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.7: अप्रत्यभिज्ञानं च विषयान्तरव्यासङ्गात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुढेरनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.8: न गत्यभावात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुढेरनित्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.9: स्फटिकान्यत्वाभिमानवत् तदन्यत्वाभिमानः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | क्षणभङ्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.10: स्फटिके अपि अपरापरोत्पत्तेः क्षणिकत्वात् व्यक्तीनाम् अहेतुः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | क्षणभङ्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.11: नियमहेत्वभावात् यथादर्शनम् अभ्यनुज्ञा
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | क्षणभङ्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.12: न उत्पत्तिविनाशकारणोपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | क्षणभङ्गपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.13: क्षीरविनाशे कारणानुपलब्धिवत् दध्युत्पत्तिवत् च तदुत्पत्तिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | क्षणभङ्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.14: लिङ्गतः ग्रहणात् न अनुपलब्धिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | क्षणभङ्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.15: न पयसः परिणाम-गुणान्तरप्रादुर्भावात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | क्षणभङ्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.16: व्यूहान्तरात् द्रव्यान्तरोत्पत्तिदर्शनं पूर्वद्रव्यतिवृत्तेः अनुमानम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | क्षणभङ्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.17: क्वचित् विनाशकारणानुपलब्येः क्वचित् च उपलब्धेः अनेकान्तः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.18: न इन्द्रियार्थयोः तद्विनाशे अपि ज्ञानावस्थानात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.19: युगपत् ज्ञानानुपलब्धेः च न मनसः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.20: तत् आत्मगुणत्वे अपि तुल्यम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.21: इन्द्रियैः मनसः सन्निकर्षाभावात् तदनुत्पत्तिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.22: न उत्पत्तिकारणानपदेशात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.23: विनाशकारणानुपलब्धेः च अवस्थाने तन्नित्यत्वप्रसङ्गः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र| ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.24: अनित्यत्वग्रहात् बुद्धेः बुद्ध्यन्तरात् विनाशः शब्दवत्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.25: ज्ञानसमवेतात्मप्रदेशसत्रिकर्षात मनसः स्मृत्युत्पत्तेः न युगपत् उत्पत्ति
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.26: न अन्तः-शरीरवृत्तित्वात मनसः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.27: साध्यत्वात् अहेतुः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.28: स्मरतः शरीरधारणोपपत्तेः अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.29: न तदाशुगतित्वान्मनसः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.30: न स्मरणकालानियमात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.31: आत्मप्रेरण-यदृच्छा-ज्ञताभिः च न संयोगविशेषः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.32: व्यासक्तमनसः पादव्यथनेन संयोगविशेषेण समानम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.33: प्रणिधानलिङ्गादिज्ञानानाम् अयुगपद्भावात् अयुगपत्स्मरणम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.34: ज्ञस्य इच्छाद्वेषनिमित्तत्वात् आरम्मनिवृत्त्योः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.35: तल्लिङ्गत्वात् इच्छाद्वेषयोः पार्थिवाघोषु अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.36: परश्चादिषु आरम्भनिवृत्तिदर्शनात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.37: नियमानियमौ तु तद्विशेषकौ
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.38: यथोक्तहेतुत्वात् पारतन्त्र्यात् अकृताभ्यागमात् च न मनसः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.39: परिशेषात् यथोक्तहेतूपपत्तेः च
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.40: स्मरणं तु आत्मनः ज्ञस्वाभाव्यात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरात्मगुणत्वपरीक्षाप्रकरणाम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.41: प्रणिधान-निबन्धाभ्यास-लिङ्ग-लक्षण-सादृश्य-परिग्रहाप्रयाश्रित सम्बन्धानन्तर्य-वियोगैककार्य-विरोधातिशय-प्राप्ति-व्यवधान-सुखदुःखेच्छा द्वेष-भयार्थित्व-क्रियाराग-धर्माधर्मनिमित्तेभ्यः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरुत्पन्नापवर्णित्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.42: कर्मानवस्थायिग्रहणात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरुत्पन्नापवर्णित्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.43: अव्यक्तग्रहणम् अनवस्थायित्वात् विद्युत्सम्पाते ऊपाव्यक्तग्रहणवत्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरुत्पन्नापवर्णित्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.44: हेतूपादानात् प्रतिषेदव्याभ्यनुज्ञा
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेरुत्पन्नापवर्णित्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.45: न प्रदीपार्चिःसन्तत्यभिव्यक्तग्रहणवत् तद्ग्रहणम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेः शरीगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.46: द्रव्ये स्वगुणपरगुणोपलब्धेः संशयः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेः शरीगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.47: यावच्छरीरभावित्वात् रुपादीनाम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेः शरीगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.48: न पाकजगुणान्तरोत्पत्तेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेः शरीगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.49: प्रतिद्वन्द्विसिद्धेः पाकजानाम् अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेः शरीगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.50: शरीरव्यापित्वात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेः शरीगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.51: न केशनखादिषु अनुपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेः शरीगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.52: त्वक्पर्यन्तत्वात् शरीरस्य केशनखादिषु अप्रसङ्गः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेः शरीगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.53: शरीरगुणवैधर्म्यात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेः शरीगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.54: न रूपादीनाम् इतरेतरवैधर्म्यात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | बुद्धेः शरीगुणव्यतिरेकपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.55: ऐन्द्रियकत्वात् रूपादीणाम् अप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | मनःपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.56: ज्ञानायौगपद्यात् एकम् मनः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | मनःपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.57: न युगपत् अनेकक्रियोपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | मनःपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.58: अलातचक्रदर्शनवत् तदुपलब्धिः आशुसञ्चारात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | मनःपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.59: यथोक्तहेतुत्वात् च अणु
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.60: पूर्वकृतफलानुबन्धात् तदुत्पत्तिः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.61: भूतेभ्यः मूर्युपाटातवत् तदुपादानम्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.62: न साध्यसमत्वात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.63: न उत्पत्तितिमित्तत्वात् मातापित्रोः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.64: तथा आहारस्य
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.65: प्राप्तौ च अनियमात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.66: शरीरोत्पत्तिनिमित्तवत् संयोगोत्पत्तिनिमित्तं कर्म
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.67: एतेन अनियमः प्रत्युक्तः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.68: तत् अदृष्टकारितम् इति चेत् पुनः तत्प्रसङ्गः अपवर्गे
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.69: मनःकर्मनिमित्तत्वात् च संयोगाव्युच्छेदः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.70: नित्यत्वप्रसङ्गः च प्रायणानुपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.71: अणुश्यामतानित्यत्ववत् एतत् स्यात्
Hindi Translation
⬥ तृतीयः अध्यायः | अदृष्टनिष्पाद्यत्वपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
3.2.72: न अकृताभ्यागमप्रसङ्गात्}
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रवृत्तिदोषसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.1: प्रवृत्तिर्यथोक्ता
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रवृत्तिदोषसामान्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.2: तथा दोषाः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दोषत्रैराश्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.3: त्रैराश्यं रागद्वेषमोहार्थान्तर्भावात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दोषत्रैराश्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.4: न एकप्रत्यनीकभावात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दोषत्रैराश्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.5: व्यभिचारादहेतुः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दोषत्रैराश्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.6: तेषां मोहः पापीयान् तामूळस्येतरोत्पत्तेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दोषत्रैराश्यपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.7: निमित्तनैमित्तिकमावादर्थान्तरमावो दोषेभ्यः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दोषत्रैराश्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.8: न दोषलक्षअणावरोधान्मोहस्य
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दोषत्रैराश्यपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.9: निमित्तनैमित्तिकोपपत्तेश्च तुल्यजातीयानामप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रेत्यभावपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.10: आत्मनित्यत्वे प्रेत्यभावसिद्धिः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रेत्यभावपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.11: व्यक्ताद व्यक्तानाम् प्रत्यक्षप्रामाण्यात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रेत्यभावपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.12: न घटाद् घटनिष्पत्तेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रेत्यभावपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.13: व्यक्ताद् घटनिष्पत्तेरप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | शून्यतोपादाननिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.14: अभावाद् भावोत्पत्तिः नानुपमृद्य प्रादुर्भावात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | शून्यतोपादाननिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.15: व्याघातादप्रयोगः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | शून्यतोपादाननिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.16: न अतीतानागतयोः कारकशब्दप्रयोगात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | शून्यतोपादाननिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.17: न विनष्टेभ्योऽनिष्पत्तेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | शून्यतोपादाननिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.18: क्रमनिर्देशादप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | शून्यतोपादाननिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.19: ईश्वर कारणम् पुरुषकर्माफल्यदर्शनात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | शून्यतोपादाननिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.20: न पुरुषकर्माभावे फ्लानिष्पत्तेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | शून्यतोपादाननिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.21: तत्कारितत्वाद् अहेतुः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | आकस्मिकत्वनिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.22: अतिमित्ततो भावोत्पत्तिः कण्टकतैक्ष्ण्यादिदर्शनात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | आकस्मिकत्वनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.23: अनिमित्तनिमित्तत्वान्ननिमित्ततः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | आकस्मिकत्वनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.24: निमित्तनिमित्तयोरर्थान्तरभावादप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वानित्यत्वनिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.25: सर्वम् अनित्यम् उत्पत्तिविनाशधर्मकत्वात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वानित्यत्वनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.26: न अनित्यतानित्यत्वात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वानित्यत्वनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.27: तदनित्यत्वमग्नेर्दाह्यं विनाश्यातुविनाशवत्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वानित्यत्वनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.28: नित्यस्याप्रत्याख्यानम् यथोपलब्धि व्यवस्थानात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वनित्यत्वनिराकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.29: सर्वं नित्यम् पञ्चभूतनित्यत्वात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वनित्यत्वनिराकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.30: न उत्पत्तिविनाशकारणोपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वनित्यत्वनिराकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.31: तल्लक्षणावरोधादप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वनित्यत्वनिराकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.32: न उत्पत्तितत्कारणोपलब्धेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वनित्यत्वनिराकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.33: न व्यवस्थानुपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वपृथक्त्वनिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.34: सर्व पृथग् भावलक्षणपृथक्त्वात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वपृथक्त्वनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.35: न अनेकलक्षणैरेकमावनिष्पत्तेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वपृथक्त्वनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.36: लक्षणव्यवस्थानादेवाप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वशून्यतानिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.37: सर्वम् अभावो भावेष्वितरेतराभावसिद्धेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वशून्यतानिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.38: न स्वभावसिद्धेर्भावानाम्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वशून्यतानिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.39: न स्वभावसिद्धिः आपेक्षिकत्वात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | सर्वशून्यतानिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.40: व्याहतत्वादयुक्तम्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | संख्यैकान्तावादप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.41: संख्यैकान्तासिद्धिः कारणानुपपत्त्युपपत्तिभ्याम्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | संख्यैकान्तावादप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.42: त कारणवयवाभावात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | संख्यैकान्तावादप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.43: निरवयवत्वादहेतुः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.44: सद्यः कालान्तरे च फलनिष्पत्तेः संशयः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.45: न सद्यः कालान्तरोपभोग्यत्वात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.46: कालान्तरेणानिष्पत्तिहेतुर्विनाशात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.47: प्राङिनष्पत्तेर्वृतफलवत् तत्स्यात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.48: नासत्र सन्न सदसत् सदसतोवैधर्मयात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.49: उत्पादव्ययदर्शनात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.50: बुद्धिसिदं तु तदसत्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.51: आश्रयव्यतिरेकात् वृक्षफलोत्पत्तिवद् इत्यहेतुः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.52: प्रीतेरामाश्रयत्वादप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.53: न पुत्रपशुस्त्रीपरिच्छेदहिरण्यान्नादिफलनिर्देशात
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | फलपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.54: तत्सम्बन्धात् फलनिष्पत्तेस्तेषु फलवटुपचार
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दुःखपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.55: विविधवाधनायोगाद् दुःखमेव जन्मोत्पत्तिः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दुःखपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.56: न सुखस्थाप्यन्तरालनिष्पत्तेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दुःखपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.57: भाधनानिवृत्तेर्वेदयतः प्रेषणदोषादप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | दुःखपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.58: दुःखविकल्पे सुखाभिमानाच्च
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् ५९-६८ ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.59: ऋणक्लेशप्रवृत्त्यनुबन्धादपवर्गाभावः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.60: प्रधानशब्दातुपपत्तेर्गुणशब्देनानुवादो निन्द्राप्रशंसोपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.61: समारोपणादात्मन्यप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.62: पात्रचयान्तानुपपत्तेश्च फलाभावः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.63: सुषुप्तस्य स्वप्नादर्शने क्लेशाभावादपवर्गः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.64: न प्रवृत्तिः प्रतिसन्धानाय हीनक्लेशस्य
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.65: न क्लेशसन्ततेः स्वाभाविकत्वात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.66: प्रागुत्पत्तेरभावानित्यत्ववत् स्वाभाविकेऽप्यनित्यत्वम्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.67: अणुश्यामतानित्यत्ववद् वा
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | अपवर्गपरीक्षाप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.1.68: न सङ्कल्पनिमित्तत्वाच्च रागादीनाम्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानोत्पत्तिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.1: दोषनिमित्तानां तत्त्वज्ञानादहङकारनिवृत्तिः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानोत्पत्तिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.2: दोषनिमित्तं रूपादयो विषयः सङ्कल्पकृताः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानोत्पत्तिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.3: तन्निमित्तं त्ववयव्यभिमानः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.4: विद्याविद्यावद्वैविध्यात् संशयः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.5: तदसंशयः पूर्वहेतुप्रसिद्धत्वात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.6: वृत्त्यनुपपत्तेरपि तर्हि न संशयः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.7: कृत्स्नैकदेशावृत्तित्वादवयवानामवयव्यभावः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.8: तेषु चावृत्तेरवयव्यभावः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.9: पृथक् चावयवेभ्योऽवृत्तेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.10: न चावयव्यवयवाः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.11: एकस्मिन् मेटाभावाद् भेद्शब्दप्रयोगानुपपत्तेरप्रश्नः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.12: अवयवान्तरभावेऽप्यवृत्तेरहेतुः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.13: केशसमूहे तैमिरिकोपलब्धिवत् तदुपलब्धिः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.14: स्वविषयानतिक्रमणेन्द्रियस्य पटुमन्दभावाद्विषयग्रहणस्य तथाभाबो नाविषये प्रवृत्तिः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.15: अवयवावयविप्रसङ्गश्चैवमाप्रलयात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.16: न प्रलयोऽणुसद्भावात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | प्रासङ्गिकम् अवयविप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.17: परं वा त्रुटेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | औपोद्घातिकं निरवयवप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.18: आकाशव्यतिभेदात् तदनुपपत्तिः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | औपोद्घातिकं निरवयवप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.19: आकाशासर्वगतत्वं वा
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | औपोद्घातिकं निरवयवप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.20: अन्तर्बहिश्च कार्यद्रव्यस्य कारणान्तरवचनादकार्ये तदभावः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | औपोद्घातिकं निरवयवप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.21: शब्दसंयोगविभावाच्च सर्वगतम्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | औपोद्घातिकं निरवयवप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.22: अव्यूहाविष्टम्भविमुत्वानि चाकाशधर्माः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | औपोद्घातिकं निरवयवप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.23: मूर्तिमतां च संस्थानोपपत्तेरवयवसद्भावः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | औपोद्घातिकं निरवयवप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.24: संयोगोपपत्तेश्च
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | औपोद्घातिकं निरवयवप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.25: अनवस्थाकारित्वादनवस्थानुपपत्तेश्चाप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.26: बुद्ध्या विवेचनात्तु भावानां याथात्म्यानुपलब्धिस्तन्त्वपकर्षणे पटसद्भावानुपलब्धिवत् तदनुपलब्धिः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.27: व्याहतत्वादहेतुः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.28: तदाश्रयत्वाटपृथाग्रहणम्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.29: प्रमाणतश्चार्थप्रतिपत्तेः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.30: प्रमाणानुपपत्त्युपपत्तिभ्याम्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.31: स्वप्नविषयाभिमानवदयं प्रमाणप्रमेयाभिमानः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.32: मायागन्धर्वनगरमृगतृष्णिकावद्वा
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.33: हेत्वभावादसिद्धिः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.34: स्मृतिसंकल्पवच्च स्वप्नविषयाभिमानः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.35: मिथ्योपलब्धेर्विनाशस्तत्त्वज्ञानात्स्वप्नविषयाभिमानप्रणाशवत् प्रतिबोधे
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.36: बुद्धेश्चैवं निमित्तसद्भावोपलम्मात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | बाहार्थभङ्गनिराकरणप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.37: तत्त्वप्रधानभेदाच्च मिथ्याबुद्वैर्द्वैविध्योपपत्तिः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.38: समाधिविशेषाभ्यासात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् ३८-४९ ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.39: न अर्थविशेषप्रावल्यात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.40: क्षुदादिभिः प्रवर्तनाच्च
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.41: पूर्वकृतफलानुबन्धात् तदुत्पत्तिः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.42: अरण्यगुहापुलिनादिषु योगाभ्यासोपदेशः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.43: अपवर्गोऽप्येवं प्रसङगः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.44: न निष्पन्नावश्यम्भावित्वात्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | पूर्वपक्ष-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.45: तदभावश्चापवर्गे
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.46: तदर्थं यमनियमाभ्यासात्मसंस्कारो योगाच्चाध्यात्मविध्युपायैः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.47: ज्ञानग्रहणाभ्यासस्तद्विद्यैश्च सह संवादः
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.48: तं शिष्यगुरुसब्रह्मचारिविशिष्टश्रेयोऽर्थिभिरनसूयिभिरभ्युपेयात
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानविवृद्धिप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.49: प्रतिपक्षहीनम् अपि वा प्रयोजनार्थमर्थित्वे
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानपरिपालनप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.50: तत्त्वाध्यवसायसंरक्षणार्थं जल्पवितण्डे बीजप्ररोहसंरक्षणार्थं कण्टकशाखावरणवत्
Hindi Translation
⬥ चतुर्थः अध्यायः | तत्त्वज्ञानपरिपालनप्रकरणम् | सिदान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
4.2.51: ताभ्यां विगृह्यकथनम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | सत्प्रतिपक्षदेशनाभासप्रकर्णम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.1: साधर्म्यवैधर्म्योत्कर्षापकर्षवर्णावर्ण्यविकल्पसाध्यप्राप्त्य् अप्राप्तिप्रषङगप्रतिदृऋष्टान्तानुत्पत्तिसंशयप्रकरणहेत्वर्था पत्त्यविशेषोपपत्त्युपलब्यनुपलब्धिनित्यानित्यकआर्यसमाः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | सत्प्रतिपक्षदेशनाभासप्रकर्णम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.2: साधर्म्यवैधर्म्याभ्यामुपसंहारे तद्धर्मविपर्ययोपपत्तेः साधर्म्यवैधर्म्यसमौ
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | सत्प्रतिपक्षदेशनाभासप्रकर्णम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.3: गोत्वाद् गोसिद्धिवत् तत्सिद्धिः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | सत्प्रतिपक्षदेशनाभासप्रकर्णम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.4: साध्यदृष्टान्तयोधर्मविकल्पाटुभयसाध्यत्वाच्चोत्कर्षापकर्ष वर्ण्यविकल्पसाध्यसमाः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | सत्प्रतिपक्षदेशनाभासप्रकर्णम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.5: किञ्चित्साधर्म्यादुपसंहारसिद्धेवैधादप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | सत्प्रतिपक्षदेशनाभासप्रकर्णम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.6: साध्यातिदेशाच्च दृष्टान्तोपप्त्तेः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | प्राप्त्यप्राप्तिसमजातिद्वयप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.7: प्राप्य साध्यमप्राप्य वा हेतोः प्राप्त्याऽविशिष्टत्वादप्राप्त्याऽसाधाक त्वाच्च प्राप्त्यप्राप्तिसमौ
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | प्राप्त्यप्राप्तिसमजातिद्वयप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.8: घटादिनिष्पत्तिदर्शनात् पीडने चाभिचारादप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | प्रसङ्गप्रतिदृष्टान्तसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.9: ऋष्टान्तस्य कारणानपदेशात् प्रत्यवस्थानाच्च प्रतिदृष्टान्तेन प्रसङ्गप्रतिदृष्टान्तसमौ
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | प्रसङ्गप्रतिदृष्टान्तसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.10: प्रदीपोपादानप्रसङ्गनिवृत्तिवत् तद्विनिवृत्तिः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | प्रसङ्गप्रतिदृष्टान्तसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.11: प्रतिदृष्टान्तहेतुत्वे च नाहेतुर्दृष्टान्तः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अनुत्पत्तिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.12: प्रागुत्पत्तेः कारणाभावादनुत्पत्तिसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अनुत्पत्तिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.13: तथाभावादुत्पन्नस्य कारणोपपत्तेर्न कारणप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | संशयसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.14: सामान्यदृष्टान्तयोरैन्द्रियकत्वे समाने नित्यानित्यसाधर्म्यात् संशयसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | संशयसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.15: साधात्संशये न संशयो वैधार्म्यादुभयथा वा संशयेऽत्यन्त संशयप्रसङ्गो नित्यत्वानभ्यूपगमाच्च सामान्यस्याप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | प्रकरणसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.16: उभयसाधात् प्रक्रियासिद्धेः प्रकरणसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | प्रकरणसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.17: प्रतिपक्षात प्रकरणसिद्धेः प्रतिषेधानुपपत्तिः प्रतिपक्षोपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अहेतुसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.18: त्रैकाल्यासिद्धेर्हेतोरहेतुसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अहेतुसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.19: न हेतुतः साध्यसिद्धेस्त्रैकाल्यास्सिद्धिः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अहेतुसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.20: प्रतिषेधानुपपत्तेश्च प्रतिषेद्धेव्याप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अर्थापत्तिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.21: अर्थापत्तितः प्रतिपक्षसिद्धेरर्थापत्तिसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अर्थापत्तिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.22: अनुक्तस्यार्थापत्तेः पक्षहानेरुपपत्तिरनुक्तत्वादनकान्तिकत्वाच् चार्थापत्तेः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अविशेषसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.23: एकधर्मोपपत्तेरविशेषे सर्वाविशेषप्रसङ्गात्सद्भाबोपपत्तेर्- अविशेषसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अविशेषसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.24: क्वचिदर्मानुपपत्तेः क्वचिच्चोपपत्तेः प्रतिषेधाभावः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | उअपपत्तिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.25: उभयोकारणोपपत्तेरुपपत्तिसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | उअपपत्तिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.26: उअपपत्तिकारणाभ्यनिजानादप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | उपलब्धिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.27: निर्दिष्टकारणाभावेऽप्युपलम्भाटुपलब्धिसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | उपलब्धिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.28: कारणान्तरादपि तदर्मोपपत्तेरप्रतिषेधः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अनुपलब्धिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.29: तदनुपलब्धेरनुपलम्भादभावसिद्धौ तद्विपरीतोपपत्तेर् अनुपलब्धिसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अनुपलब्धिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.30: अनुपलम्भात्मकत्वादनुपलब्धेरहेतुः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अनुपलब्धिसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.31: ज्ञानविकल्पानां च भावाभावसंवेदनादध्यात्मम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अनित्यसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.32: साधर्म्यात्तुल्यधर्मोपपत्तेः सर्वानित्यत्वप्रसङ्गादतित्यसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अनित्यसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.33: साधर्म्यादसिद्धेः प्रतिषेधासिद्धिः प्रतिषेध्यसाधर्म्याच्च
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | अनित्यसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.34: दृष्टान्ते च साध्यसाधनभावेन प्रज्ञातस्य धर्मस्य तस्य्स चोभयथा भावान्नाविशेषः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | नित्यसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.35: नित्यमनित्यभावादनित्ये नित्यत्वोपपत्तेर्नित्यसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | नित्यसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.36: प्रतिषेध्ये नित्यमनित्यभावाटनित्येऽनित्यत्वोपपत्तेः प्रतिषेधाभावः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | कार्यसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.37: प्रयत्नकार्यानेकत्वात् कार्यसमः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | कार्यसमप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.38: कार्यान्यत्वे प्रयत्ताहेतुत्वमनुपलब्धिकारणोपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | षट्पक्षीप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.39: प्रतिषेधेऽपि समानदोषः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | षट्पक्षीप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.40: सर्वत्रैवम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | षट्पक्षीप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.41: प्रतिषेधविप्रतिषेधे प्रतिषेधदोषवद दोषः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | षट्पक्षीप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.42: प्रतिषेधं सदोषमभ्युपेत्य प्रतिषेधविप्रतिषेधे समानो टोषप्रसङ्गो मतानुज्ञा
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | षट्पक्षीप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.1.43: स्वपक्षलक्षनापेक्षोपपत्त्युपसंहारे हेतुनिर्देशे परपक्षदोषा भ्युपगमात् समानो दोष इति
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | षट्पक्षीप्रकरणम् | सिद्धान्त-सूत्र ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.1: प्रतिज्ञाहानिः प्रतिज्ञान्तरं प्रतिज्ञाविरोधः प्रतिज्ञासत्र्यासो हेत्वन्तरम् अर्थान्तरं निरर्थकम् अविज्ञातार्थम् अपार्थकम् अप्राप्त कालं न्यूनम् अधिकं पुनरुक्तम् अननुभाषणम् अज्ञानम् अप्रतिभा विक्षेपो मतानुज्ञा पर्यनुयोज्योपेक्षणं निरनुयोज्यानुयोगोऽपसिद्धान्तो हेत्वा मासाश्च निग्रहस्थानानि
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थानपञ्चकप्रकरणम् | निग्रहस्थान-उद्देश-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.2: प्रतिदृष्टान्तधर्माभ्यनुज्ञा स्वदृष्टान्ते प्रतिज्ञाहानिः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थानपञ्चकप्रकरणम् | प्रतिज्ञाहानिः लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.3: प्रतिज्ञातार्थप्रतिषेधधर्मविकल्पात् तदर्थनिर्देशः प्रतिज्ञान्तर
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थानपञ्चकप्रकरणम् | प्रतिज्ञाविरोधः लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.4: प्रतिज्ञाहेत्वोर्विरोधः प्रतिज्ञाविरोधः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थानपञ्चकप्रकरणम् | प्रतिज्ञासन्यासः लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.5: पक्षप्रतिषेधे प्रतिज्ञातार्थापनयनं प्रतिज्ञासन्न्यासः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थानपञ्चकप्रकरणम् | हेत्वन्तरम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.6: अविशेषोक्ते हेतौ प्रतिषिद्धे विशेषमिच्छतो हेत्वन्तरम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थानचतुष्कप्रकरणम् | अर्थान्तरम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.7: प्रकृतादार्थादप्रतिसम्ब्द्धार्थमर्थान्तरम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थानचतुष्कप्रकरणम् | निरर्थकम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.8: वर्णक्रमनिर्देशवन्निरर्थकम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थानचतुष्कप्रकरणम् | अविज्ञातार्थम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.9: परिषत्प्रतिवादिभ्यां त्रिरभिहितमप्यविज्ञातमविज्ञातार्थम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थानचतुष्कप्रकरणम् | अपार्थकम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.10: पौर्वापर्यायोगादप्रतिसम्बदार्थमपार्थकम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थातत्रिकप्रकरणम् | अप्राप्तकालम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.11: अवयवविपर्यासवचनमप्राप्तकालम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थातत्रिकप्रकरणम् | न्यूनम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.12: हीनमन्यतमेनाप्यवयवेन न्यूनम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | निग्रहस्थातत्रिकप्रकरणम् | अधिकम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.13: हेतूदाहरणाधिकम् अधिकम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | पुनरुक्तिनिग्रहस्थानप्रकरणम् | पुनरुक्तम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.14: शब्दार्थयोः पुनर्वचनं पुनरुक्तम् अन्यत्र अनुवादात्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | पुनरुक्तिनिग्रहस्थानप्रकरणम् | पुनरुक्तम् लक्षणापवादसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.15: अनुवादे तु अपुनरुक्तं शब्दाभ्यासात् अर्थविशेषोपपत्तेः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | पुनरुक्तिनिग्रहस्थानप्रकरणम् | पुनरुक्तम् लक्षणापवादसूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.16: अर्थात् आपत्रस्य स्वशब्देन पुनर्वचनम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | उत्तरविरोधिनिग्रहस्थानचतुष्कनकरणम् | अनतुभाषणम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.17: विज्ञातस्य परिषदा त्रिः अभिहितस्य अपि अप्रत्युच्चारणम् अननुभाषणम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | उत्तरविरोधिनिग्रहस्थानचतुष्कनकरणम् | अज्ञानम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.18: अविज्ञातम् च अज्ञानम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | उत्तरविरोधिनिग्रहस्थानचतुष्कनकरणम् | अप्रतिभा लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.19: उत्तरस्य अप्रतिपत्तिः अप्रतिभा
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | उत्तरविरोधिनिग्रहस्थानचतुष्कनकरणम् | विक्षेपः लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.20: कार्यव्यासङ्गात् कथाविच्छेदः विक्षेपः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | मतानुज्ञादिनिग्रहस्थानत्रिकप्रकरणम् | मतानुज्ञा लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.21: स्वपक्षे दोषाभ्युपगमात् परपक्षे दोषप्रसङ्गः मतानुज्ञा
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | मतानुज्ञादिनिग्रहस्थानत्रिकप्रकरणम् | पर्यनुयोज्योपेक्षणम् लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.22: तिग्रहस्थानप्राप्तस्य अनिग्रहः पर्यनुयोज्योपेक्षणम्
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | मतानुज्ञादिनिग्रहस्थानत्रिकप्रकरणम् | निरनुयोज्यानुयोग लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.23: अनिग्रहस्थाने निग्रहस्थानाभियोगः निरनुयोज्यानुयोगः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | कथकान्योक्तिनिरूप्यनिग्रहस्थानद्वयप्रकरणम् | अपसिद्धान्त लक्षण-सूत्रम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.24: सिद्धान्तम् अभ्युपेत्य अनियमात् कथाप्रसङ्गः अपसिद्धान्तः
Hindi Translation
⬥ पञ्चमः अध्यायः | कथकान्योक्तिनिरूप्यनिग्रहस्थानद्वयप्रकरणम् | हेत्वाभास निरूपणम् ⬥
मूलम् | Original Text
5.2.25: हेत्वाभासाः च यथोक्ताः
Hindi Translation